Sakit buah pinggang kronik boleh ditangani jika dikesan awal

Oleh Hafizah Iszahanid
hafiza@bharian.com.my

Hanya memerlukan pemeriksaan air kencing, darah dan tekanan darah

MASALAH buah pinggang adalah masalah sedunia. Pada peringkat global, data menunjukkan setiap seorang daripada 10 orang dewasa berhadapan dengan kerosakan buah pinggang. Ini menjadikan hampir 500 juta orang menghidap penyakit buah pinggang kronik (CKD).

Angka ini meningkat setiap tahun seiring dengan peningkatan jumlah pesakit diabetes jenis 2 di serata dunia selain masalah tekanan darah tinggi.

Walaupun hingga kini, penyakit jantung adalah penyebab kematian utama di seluruh dunia, perlu diketahui, pesakit CKD berhadapan dengan risiko kematian disebabkan sakit jantung dan angin ahmar 10 kali lebih tinggi berbanding mereka yang sihat.

Pakar Runding Nefrologi dan Pengerusi Ahli Jawatankuasa Hari Buah Pinggang Sedunia 2009, Dr Goh Bak Leong berkata peningkatan kes CKD di Malaysia menyaksikan terdapat hampir 17,000 orang memerlukan dialisis dan pada masa sama kosnya terus meningkat.

Beliau berkata, mujur kerajaan melalui kementerian kesihatan memberikan subsidi kepada pesakit yang miskin dan kurang berkemampuan untuk menerima bantuan.

“Sebenarnya, CKD adalah masalah yang boleh ditangani jika dikesan pada peringkat awal. Malah, pengesanan masalah CKD cukup mudah. Pengesanan CKD memerlukan pemeriksaan air kencing, darah dan tekanan darah,” katanya.

Pengesanan awal katanya membantu memperlahankan dan menangani kegagalan buah pinggang selain mencegah penyakit kardiovaskular. Selain itu, pesakit perlu mengambil ubat bagi mengawal tekanan darah, memperbaiki tahap kawalan kencing manis agar sentiasa berada pada tahap yang normal dan mengubah gaya hidup kepada yang lebih sihat.

Dr Goh berkata, secara saintifiknya buah pinggang berperanan penting menapis dan membersih 200 liter darah setiap hari.

“Ia juga berfungsi mengawal tekanan darah yang juga penyebab dan juga komplikasi untuk CKD,” katanya.

Beliau berkata, CKD lazimnya berlaku apabila seseorang individu mengalami masalah albumin berlebihan dalam air kencing atau berlaku penurunan mendadak pada fungsi buah pinggang.

Selain hospital kerajaan dan pusat dialisis swasta, Yayasan Buah Pinggang Kebangsaan (NKF) menyediakan 22 buah pusat rawatan dialisis.

INFO: Siapa yang berisiko

• Menghidap kencing manis
• Menghidap tekanan darah tinggi
• Terlalu gemuk atau mempunyai berat badan berlebihan
• Mempunyai latar belakang keluarga yang menghidap penyakit kencing manis, hipertensi atau masalah buah pinggang

INFO: Penyakit buah pinggang kronik

• CKD adalah isu kesihatan awam yang utama dan bersifat global
  
  
• Lebih daripada 500 juta penduduk dunia, iaitu 10 peratus daripada populasi golongan dewasa, mengalami masalah kerosakan buah pinggang.
  
  
• Seramai 90 peratus daripada mereka yang menghidap CKD belum lagi dikesan.
  
  
• Perbelanjaan bagi rawatan kerosakan buah pinggang (penyakit buah pinggang peringkat akhir) di seluruh dunia semakin meningkat
  
  
• Lebih daripada 1.5 juta orang didapati masih hidup dengan dialisis atau pemindahan buah pinggang dan angka ini diramal meningkat dua kali ganda dalam tempoh 10 tahun akan datang.
  
  
• Kos global yang melampau bagi rawatan dialisis dan pemindahan buah pinggang diramal meningkat ke paras melebihi RM3.7 trilion pada dekad yang akan datang
  
  
• Beban ekonomi akan menjejaskan perancangan belanjawan kesihatan di negara-negara maju dan bagi negara-negara yang mempunyai pendapatan yang lebih rendah, adalah mustahil bagi mereka memperuntukkan kos sedemikian untuk program kesihatan mereka.
  
  
• Penyakit kencing manis membawa risiko tiga kali ganda kepada berlakunya kerosakan buah pinggang
  
  
• Dianggarkan sehingga 2025, penyakit kencing manis akan meningkat sebanyak 70 peratus dan mencecah 300 juta orang dan negara-negara yang membangun akan terjejas dengan teruk akibat peningkatan ini
  
  
• Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mensasarkan untuk mengurangkan jumlah kematian akibat penyakit kronik sebanyak 2 peratus setiap tahun untuk 10 tahun berikutnya
  
  
• Pengesanan awal dan pencegahan bagi mereka yang menghidap CKD serta mereka yang berisiko tinggi untuk penyakit kardiovaskular boleh membantu menjamin sasaran itu dicapai

Diet pesakit buah pinggang

Oleh Hafizah Iszahanid
hafiza@bharian.com.my

Pesakit buah pinggang bukan saja perlu melakukan rawatan dialisis, tetapi juga mematuhi diet yang disyorkan.

Pesakit perlu banyak mengambil makanan tertentu bagi mengelak kandungan nutrien seimbang dalam badan

DIDIAGNOSIS dengan kegagalan buah pinggang bukan saja memerlukan anda menjalani rawatan dialisis tetapi juga mematuhi diet yang disyorkan. Suka atau tidak, perubahan dalam diet mesti dilakukan.

Oleh kerana buah pinggang tidak lagi dapat berfungsi seperti biasa, pesakit buah pinggang perlu banyak mengambil makanan tertentu dan mengurangkan jenis makanan yang lain bagi mengekalkan kandungan nutrien yang seimbang dalam badan mereka.

Walaupun setiap orang memiliki rejim diet yang khusus, namun ada sesetengah nutrisi yang diperlukan oleh semua pesakit. Penting atau kurang pentingnya nutrisi itu banyak bergantung pada jenis dialisis yang dipilih, sama ada PD (dialisis peritoneum) atau HD (hemodialisis).

Pakar Pemakanan Universiti Perubatan Antarabangsa, Dr Winnie Chee, berkata perkara paling asas, setiap pesakit perlu membezakan antara jenis rawatan yang diterima kerana ia menjadi penentu amalan pemakanan atau diet yang terbaik untuk mereka.

“Sebagai contoh, rutin diet pesakit yang menjalani rawatan PD agak kurang berbanding pesakit dengan rawatan HD. Ia kerana bagi PD, tahap kalium, garam dan bendalir dalam badan lebih rendah disebabkan pertukaran kerap menerusi PD.

Makanan segera mempunyai kalori yang tinggi dan pengambilan garam berlebihan boleh memudaratkan kesihatan.

“Namun, pesakit yang menjalani rawatan PD perlu memakan lebih banyak protein berbanding pesakit yang menjalani HD,” katanya.

Dr Chee berkata, pesakit yang memilih PD biasanya menjalani pembedahan yang kecil untuk memasukkan tiub plastik kecil ke dalam rongga peritoneum (perut).

“Larutan dialisis kemudian dimasukkan secara suntikan ke dalam rongga peritoneum untuk menyingkirkan toksin dan cecair berlebihan menerusi proses osmosis. Ketika ini, membran peritoneum berfungsi sebagai alat penapis,” katanya.

Beliau berkata, disebabkan ciri proses rawatan ini, protein akan hilang menerusi membran peritoneum pada setiap kali pertukaran dialisis.

Justeru, katanya pesakit yang menjalani rawatan PD perlu meningkatkan pengambilan protein bagi memastikan jumlah protein secukupnya untuk tumbesaran, pembinaan otot, membaiki tisu dan melindungi badan daripada jangkitan.

“Kadar pengambilan protein yang disyorkan bagi pesakit harus dikekalkan pada tiga atau empat hidangan sehari, iaitu lebih kurang saiz tapak tangan bagi setiap hidangan, baik daging, ikan atau ayam,” katanya.

Katanya, sesetengah jenis buah-buahan misalnya pisang dan anggur, selain sayur-sayuran berdaun adalah contoh pemakanan yang memiliki kandungan kalium tinggi.

Pesakit PD katanya boleh mengambil makanan jenis ini bagi membantu mereka menjaga kesihatan jantung dan mengekalkan tahap bendalir badan yang normal.

“Walaupun terdapat fleksibiliti bagi pengguna PD dari segi pengambilan kalium dan cecair yang dibenarkan, pengambilan fosforus harus dipantau kerana enapannya boleh menyebabkan tulang rapuh dan sakit sendi,” katanya.

Namun, katanya agak sukar untuk mengelakkan makanan yang mengandungi fosforus kerana ia boleh didapati dalam pelbagai jenis makanan termasuk daging, ikan, ayam, minuman berasaskan koko, kacang selain makanan seperti tauhu, dal dan sayur kacang.

Dr Chee berkata, bagi mengatasi masalah ini, semua pesakit yang menjalani dialisis, sama ada HD atau PD, perlu mengambil pengikat fosfat (contohnya pil kalsium) untuk menyingkirkan fosfat tambahan daripada badan.

Pengambilan garam juga harus dihadkan untuk mengawal tekanan darah. Satu cara yang boleh diamalkan dengan mudah ialah ‘diet tanpa garam tambahan’ iaitu jumlah garam minimum digunakan ketika memasak (¼ camca teh sehari).

Selain itu, pesakit perlu waspada terhadap makanan lain yang mempunyai kandungan garam yang tinggi seperti kicap masin, sos tomato atau cili, sos ikan, sos tiram dan makanan dengan MSG. Mengelak makanan sedemikian adalah pilihan terbaik dalam diet.

“Pengurangan jumlah air kencing yang dihasilkan adalah simptom umum masalah buah pinggang yang biasanya didapati pada peringkat akhir penyakit. Akibatnya, ramai pesakit mengalami bengkak, sesak nafas dan tekanan darah tinggi disebabkan cecair berlebihan yang disimpan di dalam badan,” katanya.

Oleh kerana terapi PD membantu mengekalkan fungsi buah pinggang untuk tempoh lebih lama, pesakit yang menggunakan kaedah rawatan ini tidak perlu mengawal pengambilan cecair dengan begitu ketat kerana pengeluaran air kencing tetap dikekalkan pada tahap normal.

“Sebagai garis panduan umum, semua orang harus sedar mengenai jumlah kalori yang diambil untuk mengelakkan diri daripada menjadi gemuk. Kadangkala, penyerapan dekstrosa (gula) dalam dialisis

boleh menyebabkan kenaikan berat badan pesakit PD. Pengambilan jumlah kalori yang betul penting untuk mengekalkan keseimbangan antara membekalkan tenaga bagi badan dan mengelakkan berat badan berlebihan,” katanya.

Jadual berikut merumuskan perbezaan antara perubahan pemakanan perlu diambil oleh pesakit yang menjalani PD dan HD:

Kelas makanan: Dialisis Peritoneum (PD)

Protein: Mengikut keperluan, keperluan protein lebih tinggi daripada pesakit HD.

Kalium: Biasanya tidak terhad melainkan tahap darah adalah tinggi.

Fosforus: Terhad.

Cecair: Lebih longgar daripada pesakit HD.

Kalori: Mengikut keperluan. Jika kurang berat badan, pesakit memerlukan lebih banyak kalori untuk mencegah kekurangan khasiat pemakanan. Jika berat badan berlebihan, pesakit memerlukan kurang kalori untuk mencegah kenaikan berat badan selanjutnya. Kalori daripada dekstrosa dalam dialisat perlu diambil kira.

Jenis makanan: Dialisis HD

Protien: Mengikut keperluan

Kalium: Terhad

Fosforus: Terhad

Cecair: Terhad

Kalori: Mengikut keperluan. Jika kurang berat badan, pesakit memerlukan lebih banyak kalori dan jika berat badan berlebihan, pesakit memerlukan kurang kalori.

Jadual ini hanyalah panduan umum mengenai jenis makanan yang sesuai bagi pesakit buat pinggang yang menggunakan kaedah rawatan berbeza. Namun, mereka dinasihatkan berbincang dengan doktor dan pakar diet buah pinggang sebelum membuat perubahan kepada amalan pemakanan untuk memastikan diet yang seimbang dan sihat.